ذبح عظيم

«ذبح عظيم» به چه معناست؟

آيه «وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظيمٍ» در سوره صافات است (آيه 107). ظاهر آيه بيان مي دارد که اسماعيل ذبح نشد بلکه با ذبحي عظيم جايگزين شد. بنابر اخبار رسيده، قوچي از بهشت نازل شد و ابراهيم آن را به جاي اسماعيل ذبح کرد تا رؤيايش به حقيقت بپيوندد.

تلاشهاي زيادي براي تفسير و تبيين ذبح عظيم شده است:

1-      مراد از" ذبح عظيم" بزرگى جثه قوچ نيست، بلكه عظمت داشت چون از ناحيه خدا آمد و خداى تعالى آن را عوض اسماعيل قرار داد ( ترجمه الميزان، ج‏17، ص: 232)

2-      برخي ذبح عظيم را به امام حسين و فرزندان و يارانش تعبير کرده اند که در پاسخ به رؤياي صادقه از جدش رسول الله (که فرمود: أخرج إلي العراق إنّ الله شاء أن يراک قتيلاً) بود.

3-      عظمت ذبح عظيم نمي تواند بي ارتباط با استعمال اين واژه ها در قرآن باشد و بايد ديگر کاربردهاي «عظيم» در قرآن را نيز تحليل کنيم.

4-      اگر ذبح عظيم استعاره اي از کاري باشد که ابراهيم و اسماعيل انجام دادند، لازم است رابطه متناظري بين گزارش کار آنها و بين استعاره برقرار باشد.

5-      به نظرم، «عظمت» ذبح به عظمت کشته شدن علي اکبر و علي اصغر (پسران امام حسين) در روز عاشورا و در کربلاي سال 61 هجري قمري اشاره دارد و «ذبح عظيم» همان علي اکبر بود زيرا خدا صفت عظيم را براي توصيف اخلاق پيامبر به کار برده (إنّک لعلي خُلُقٍ عظيم) آمده و امام حسين نيز هنگام حرکت علي اکبر به سوي کارزار، وي را اشبه الناس به پيامبر توصيف کرد در اخلاق و طرز سخن گفتن و آفرينش. اما اين استعاره براي علي اکبر دوام نداشت و با شهادت شيرخوار در آغوش پدر، به کسي ديگر رسيد: «ذبح عظيم» به دريده شدن سر علي اصغر (عبدالله الرضيع) با تير سه شعبه اشاره دارد که به خاطر عظمت اين ذبح، خوني که امام حسين از گلوي بريده شيرخوارش به آسمان پاشيد (که براي علي اکبر هم چنين نکرد)، به زمين برنگشت تا در عرش آشيان بگيرد.

-        رابطه پدر و فرزندي بين امام حسين و علي اصغر بود همانند رابطه پدر و فرزندي بين ابراهيم و اسماعيل.

-        رؤيايي صادقه ديده شد که وحي بود: خواب ديدن ابراهيم از ذبح کردن اسماعيل (إِنِّي أَرى‏ فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ، صافات: 102) و خواب ديدن امام حسين از پيامبر (که خدا خواسته تو را کشته ببيند).

-        هم امام حسين و هم ابراهيم همان چيزي را خواستند که مشيت الهي بود (وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ، سوره انسان آيه 30 و سوره تکوير آيه 29)

6-      البته تفاوتهايي نيز هست:

-        امام حسين برتر از ابراهيم بود: همان چيزي را مي خواست که مشيت الهي بود: و ما تشاؤون الا أن يشاء الله.

-        فرزند امام حسين برتر از فرزند ابراهيم بود: هم علي اکبر ممسوس في ذات الله بود و هم اشبه الناس برسول الله خلقا و خُلقا و منطقا بود. (خدا به پيامبر مي فرمايد: إنّک لعلي خُلُقٍ عظيم)، خون علي اصغر به زمين برنگشت.

-         منت کشي امام حسين از لشگريان براي آب دادن به شيرخوار (مُنّوا علي ابن المصطفي، ان لم ترحموني فارحموا هذا الطفل اما ترونه کيف يتلظي عطشا) فراتر از خواب رسول الله بود، پس کشته شدن شيرخوار منتي بر خداوند شده است.

-        کار امام حسين بالاتر از کار ابراهيم بود زيرا اسماعيل ذبح نشد اما علي اصغر و علي اکبر ذبح شدند و منتي بر خداوند گشتند.

-         شهادت امام حسين مهمتر از قسم خداوند به مکه و بلد حرام است: در سوره بلد مي خوانيم: لا اقسم بهذا البلد و أنت حلّ بهذا البلد و والد و ما ولد: در ظاهر به شهر مکه و بيرون راندن پيامبر از آن اشاره دارد که پدر امت بود، در باطن به ابراهيم و اسماعيل اشاره دارد که فرزندش را به اين شهر حلال(ذبح) کرد، در واقع به امام حسين و فرزندانش بر مي گردد که خونشان در مکه حلال شده بود اما بر خداوند منت گذاشتند و از حرم وي خارج شدند تا حرمت آن از بين نرود ولي منجر به ذبح علي اکبر و علي اصغر شد. از طرف ديگر، قسم به مکه عظيم است اما چون اينان رانده شده اند، خدا چنين قسمي نمي خورد زيرا اينها عظيم ترند از مکه.

حافظ در غزل شماره 145 خود چنين آورده است:

Hussein
Ashura
Karbala
?????????
???????????"/>