تيرباران در هفتم صفر!

پيکر مبارک سبط پيامبر (ص) امام مجتبي عليه السلام در هفتم صفر سال 51 هجري تير باران شد!

پيکر مبارک سبط پيامبر (ص) امام مجتبي عليه السلام در هفتم صفر سال 51 هجري تير باران شد!

براي تعيين سوگواري يا سرور در هفتم صفر سه گونه استدلال مي توان ارائه کرد:

-         مستندات تاريخي/روايي

در وقوع شهادت سبط اکبر پيامبر«صلي الله عليه و آله»، امام مجتبي«عليه السلام» در ماه صفر بين علماي شيعه اختلافي نيست.[1]، لکن در ميان علماي شيعه سه قول وجود دارد:

شهادت امام مجتبي و تيرباران پيکر مطهر ايشان در روز هفتم ماه صفر بوده است:

1.        «الامام الحسن عليه السلام ابوه الامام اميرالمومنين علي عليه السلام، امه فاطمه الزهراء سلام الله عليها، ولادته: ولد في المدينه ليلة النصف من شهر رمضان في السنة الثالثة للهجره، القابه: التقي، الزکي، السبط، وفاته: توفي في السابع من شهر صفر سنة خمسين من الهجرة». اين سند در کتاب  «تثبيت الامامه» تاليف «سيد قاسم بن ابراهيم الرسي» و قديمي ترين منبع است که نويسنده اش متولد 169 و متوفي 246 است. وي از روات احاديث، از نوادگان امام مجتبي عليه السلام و از زهاد و عباد و علماي زمان خويش بود که داراي مولفات و مصنفات بوده و بدون واسطه از امام کاظم عليه السلام روايت نقل مي کرد.

2.        اعتبار اين سند و نويسنده و راوي آن مورد تأييد علماي بسياري بوده است[2].

3.        بزرگاني از فقهاء و محدثين شهادت امام مجتبي را در اين روز مي دانستند: شهيد اول در «الدروس»[3]، کفعمي در «المصباح بلد الامين»[4]، والد شيخ بهائي در «وصول الاخبار الي اصول الاخبار»[5]، شيخ بهائي در «توضيح المقاصد»، علامه مجلسي در «بحار الانوار»، شيخ عبدالله بحراني در «عوالم العلوم»، شيخ محمدحسن نجفي در «جواهر الکلام»، شيخ جعفر کاشف الغطاء در «کشف الغطاء» و شيخ عباس قمي در «انوار البهيّه».

4.        فقهاء و مراجع متعددي بر وقوع شهادت امام مجتبي در هفتم صفر تأکيد کرده اند يا آن را قول مشهور دانسته اند[6].

شهادت امام مجتبي در 28 يا آخر ماه صفر معتبر نيست:

·         شيخ مفيد در کتاب «مسارّ الشيعة» اين قول را نوشته اما در کتاب ديگرش «الارشاد» تنها ذکر ماه صفر را دارد.

·         شيخ طوسي در کتاب «تهذيب الاحکام» فقط ماه صفر را مطرح کرده است.

·         برخي بر ضعيف بودن قول بر وقوع شهادت امام مجتبي در 28 يا آخر ماه صفر تصريح کرده اند[7].

·         برخي علماء روز 28 صفر را به عنوان تاريخ شهادت امام حسن مجتبي(ع) نقل کرده اند[8].

·         اين قول منحصر به ايران است و شيعيان ديگر کشورها از گذشته تاکنون در هفتم صفر براي امام مجتبي عزاداري مي کرده اند.

استدلالات عقلي

1.       هيچ ايام اللّهي نزد شيعه بالاتر از روزهاي منتسب به حضرات معصومين«عليهم السلام»  نيست؟ مسلَّما اقامة عزا در اين روز از باب «وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّه‏» و عامل به آن از مصاديق شيعه واقعي آن حضرات«عليهم السلام» -که فرمودند: «يفرحون لفرحنا و يحزنون لحزننا»- بوده تا شامل دعاي ايشان که فرمود: «رحم الله من احيا امرنا» گردند

2.       نشانه احترام به شيعيان غير ايراني و به ويژه عراق و برخي از علماست مستند به عمل علماء نيز هست و علما اصطلاحاً عمل را اقوي از سند مي دانند.

3.       گرچه ولادت امام موسي کاظم(ع) در چنين روزي در تقويم رسمي کشور ثبت شده و رسانه اي تر است، بيشتر توجه مردم را به خود جلب مي کند اما رسانه ملي هيچ ارزشي در حجيت شرعي و اعتبار فقهي ندارد.

استدلالات عملکردي/تقليدي

1.       سيره علمي علما و متشرعه و سنت عملي ايشان در روز هفتم ماه صفر در بلاد شيعه بر اقامه ي عزا بوده و مي باشد.

2.       اقامه عزا و سوگواري در هفتم صفر سيره متداول در عراق و ديگر کشورهاي شيعه نشين بوده و هست.

3.       تعطيلي بازار و حوزه علميه و اقامة عزا و دسته جات در قم پس از ورود مؤسس آن آيت الله حاج شيخ عبدالکريم حائري اجرا شده است.

4.       سيره فوق مورد نظر آيات عظام بروجردي و گلپايگاني بوده است که در زمان خود مسئوليت حوزه را به عهده داشته اند.

5.       عموم علماء با برگزاري مجلس شادي در ماه صفر که ماه حزن اهل بيت است مخالف هستند.

6.       محرم و صفر ماه حزن اهل بيت است و بسياري از بزرگان تاکيد مي کردند اين روزها حتي اگر تولد امام معصوم هم باشد، روز سرور نيست، روزهاي اسارت اهل بيت امام حسين و ماه حزن است.

فتاواي موجود درباره برگزاري مراسم عزا يا سرور در هفتم صفر؟

همه علماء[9] بر اقامه عزاداري و سوگواري به جاي سرور و شادي در هفتم صفر تأکيد کرده اند. البته دلايل آنها مختلف بوده است: قطعيت وقوع شهادت امام مجتبي، حفظ سنت شيعيان، حفظ سيره علماء و مراجع گذشته، تعظيم شعائر ديني، توجه اختصاصي به هر يک از معصومين، احترام به حزن آل الله و کاروان داغدار و مصيبت زده حضرت سيدالشهداء و خاندان اهل بيت عليهم السلام در دو ماه محرم و صفر. حتي آيت الله العظمي سيدصادق روحاني وظيفه صدا و سيما را برپايي عزاداري دانسته اند که نبايد تولد امام کاظم (ع) (در صورت صحت روايت مربوطه) مانع شود. البته به ندرت علمايي بوده اند که به جمع بين اقامه مجالس ذکر مصائب امام مجتبي (عليه السلام) و ذکر فضائل و مناقب و مدح امام هفتم (عليه السلام) اشاره کرده اند[10].
 
اين روزها حتي اگر تولد امام معصوم هم باشد، روز سرور نيست، روزهاي اسارت اهل بيت امام حسين و ماه حزن است!

-         عموم مراجع عظام با برگزاري مجلس شادي در ماه صفر (ماه حزن اهل بيت) مخالف هستند.

-         اختصاص روز هفتم صفر به شهادت امام مجتبي موجب هماهنگي شيعيان ايران با ساير شيعيان جهان مي شود و مجال کافي براي طرح مباحث ديني و اعتقادي درباره رسول خدا صلي الله عليه و آله در آخر صفر بيشتر مي شود.

-         رويه علماء گذشته اقامه عزا و دستور به تعطيلي بازار و تشويق راه اندازي دسته جات عزاداري بوده است.

ولادت امام کاظم «عليه السلام»

1.       بسياري از علماء و محدثين شيعه[11] با استناد به روايت ابوبصير، ولادت امام کاظم عليه السلام را در ذي الحجه مي دانستند زيرا اين ولادت هنگام مراجعت حضرت صادق«عليه السلام» از موسم حج به سمت مدينه و در اولين منزلي پس از جحفه به نام ابواء بوده است (حدود 53 کيلومتر تا جحفه فاصله دارد) [12].

2.       ابن جرير طبري«قدس سره»  متوفاي قرن چهارم با استناد به روايت ديگري از امام عسکري«عليه السلام»، تصريح بر وقوع ولادت آن حضرت در ماه ذي الحجة دارد[13].

3.       برخي علماء اعتنايي به هفتم صفر به عنوان ولادت آن حضرت نداشتند[14].

4.       برخي ديگر چنين قولي را ضعيف شمرده اند[15].

5.       علائق سياسي و حکومتي در ترويج روز هفتم صفر به عنوان ولادت امام کاظم به جاي شهادت امام مجتبي عليهماالسلام دخالت داشته اند[16].

6.       بسياري از علماء معاصر (متوفي[17] يا حيّ و حاضر[18]) هفتم صفر را به عزاداري امام مجنبي ^{عليه السلام} پرداخته اند نه به جشن و سرور تولد امام کاظم ^{عليه السلام}.